نگارستان

حج حسینی

tabatabaie — Sat, 26 Dec 2009 21:04:18 GMT

سال 61 هجری است. مسلمین در تدارک حج ابراهیمی اند.جامه های احرام فراهم آورده اند. و در تدارک حلالیت از اقوامند. خمس مال خویش را پس از مدتها گرد آورده اند. و عالِمی می جویند تا بر حلالیت اموالشان صحه نهد. سودای رؤیت حجر الاسود بر دل دارند و هروله های صفا و مروه را در خاطر می پرورند. در این تصورند که مبادا تصویر خود بر آینه ای ببینند، مبادا نا سزایی بر زبان رانند، مبادا بر نبی دروغ بندند، مبادا رؤیت نامحرمی خلوص طوافشان را غبارآلوده سازد، مبادا مورچه ای را در طوافشان آزار رسانند، و مبادا حجشان را بر نیمه راه به اتمام رسانند. ندای پیشوای کاروان بلند می شود که یعموا یعموا الی الحج، بشتابید بشتابید به سوی حج، کاروان به راه می افتد ، لبیک اللهم لبیک . کاروانیان جامه های دنیوی از تن به در و ردای سپید مرگ بر تن کرده اند.

نوادگان پیامبر نیز در تدارک حج اند،حسین (ع) پیشوای این کاروان است. حسین نیز می داند که ظلم بر مورچه ای مقبولیت حجش را می ستاند،اما مگر می تواند بر مورچه ای ترحم کند اما بر ظلم ظالمان که انسانیت را آزار می رسانند صبر کند، او نیز می داند که نباید بر نبی دروغ بندد اما مگر می تواند پاره کنندگان میراث عظیم جدش را به حال خود وا گذارد؟ مگر می تواند بر نا محرمان قوم محمّد چشم بر بندد و دمی بر نیاورد؟

نه، حسین نمی تواند جامه سپید مرگ بر تن کند. او در میانه های حج باز می گردد. او را یارای همیاری با دون اندیشان دین محمّد نیست. آنان که مغز دین را نهادند و به پوستی بسنده کردند. آنان که قرآن بر سر نیزه ها را دیدیند و قرآن ناطق را رها کردند. آنان که خون به دل جدش رسول الله کردند، آنان که تنها داستان ذبح اسماعیل را شنیدند و از ذبح عظیم خداوندی غافل ماندند،حسین پروردگارش را می خواند که :

زودتر جان مرا از من ستان ترسم آید گوسفند از آسمان

باری حسین است آنکه بیدار است/ و می داند که مسئول است/ و باید با قیام خود قد خم گشته مردانگی را راست گرداند.

حسین (ع) نیز در تدارک حج است، او جامه های دنیوی از تن به در کرده و ردای سپید احرام به تن کرده است.

حال و هوای این روزهای قم

tabatabaie — Fri, 25 Dec 2009 13:28:18 GMT

این روزها قم کانون خبر شده است.شاید نمازگزاران جمعه گذشته قم هرگز به خاطر خود هم نمی پنداشتند که تجمع آنها در اعتراض توهین به عکس امام ،جای خود را به تجمعات عدیده ای دیگر خواهد داد که به تعبیر آنها "دوشنبه سیاه قم" را رقم زده است.پس از رحلت آیت الله منتظری،شهر قم حال و هوای دیگری به خود گرفته است. از تجمعات متعددی که در این شهرشکل گرفته است تا نامه امام به آیت الله منتظری که بعضا درمراسم عزاداری توزیع می شود و دعاهای معنا داری که در پایان مراسم حسینی خوانده می شود همگی خبر از این حال و هوای متفاوت قم در این روزها دارد.شاید احمد منتظری این نکته را می دانست که در پیام خود آورده بود که "مرگ منتظری هم جانها را زنده خواهد کرد".پس از شش ماه سکوت در قم این شهر به مرکز اخبار بدل شده است.

امروز پس از نماز جمعه هم پنجمین تجمع خیابانی در پی وقایع قم برگزار شد.در این تجمع حدودا ۵۰۰ نفری شعارهای صریح تری از بلند گو شنیده می شد".موسوی کروبی اعدام باید گردند،موسوی دستگیر بشه فتنه زمین گیر میشه،رنگ سبز پلیدی موسوی یزیدی" و ... از جمله این شعارها بود.حامیان دولت از شعار دادن علیه آیت الله صانعی هم دریغ نکردند."صانعی غافل است رساله اش باطل است" از جمله شعاری بود که از بلندگوی مستقر شنیده شد.وقتی که دولت خدمتگزار برای اولین بار در طول تاریخ انقلاب از یک مرجع تقلید رسما شکایت می کند لاجرم چنین شعارهایی چندان نمی توان ساختار شکنی و توهین محسوب شود.در این تجمع بیانیه ای قرائت شد که در آن آمده بود:"جریان همانگ شده توسط شبکه های ماهواره ای و اینترنتی که با مصادره و تحریف شعارهای انقلاب اسلامی به جنگ انقلاب آمده بود،با حضور سران فتنه در قم و حمایت یوسف صانعی به این حرمت شکنی مبادرت کرد و به کاری دست یازید که در تاریخ تشیع بی سابقه بود!".در جای دیگری از این بیانیه با انگشت نهادن بر روی سخنان هاشمی رفسنجانی در مشهد آمده بود که: "سئوالی که اذهان بسیاری را به خود مشغول ساخته این است که آیا جنبش فتنه ،بدون حمایت هاشمی رفسنجانی قادر به چنین کاری بود؟"در ادامه تیغ نقد به جانب آیت الله صانعی روانه شده بود که "نقش مرجع نمایی چون یوسف صانعی در فتنه ی اخیر قم،غیر قابل انکار است،متاسفانه او اکنون ابزار جنبش فتنه گشته و در دوشنبه سیاه قم،خانه اش محل تدارکات و توضیح رساله وی در میان ساختار شکنان بود".پخش این جملات از بلند گو باعث به وجد آمدن حاضرین شد و با شعارهای "مرگ بر صانعی" ،این عبارت مورد تایید قرار گرفت. در ادامه این بیانیه آمده بود که "یوسف صانعی به علت کردار و رفتار و فتاوای خلاف شرعش ،از شئون روحانیت هم خارج شده است کجا رسد به مرجعیت؟صانعی با فتاوای خلاف شرعی چون ارث بردن کافر از مسلمان،حلیّت ربای استنتاجی،حرمت ازدواج مجدد بدون اجازه همسر اول،تشکیک در حکم ارتداد،محرومیت فرزند خوانده و دهها مورد از این قبیل،عدم صلاحیت علمی خود را عیان ساخته است".طومار نوشته ای هم به دیواری نصب شده بود که کودک و بزرگ زیر آن را امضاء می کردند .در این طومار از جامعه مدرسین خواسته شده بود تا یوسف صانعی را از مرجعیت معزول دارد و شرّ این فتنه را از جهان اسلام کوتاه کند.

نوشته دیگری نیز میان جمع توزیع شد که در آن آمده بود که تهران در قیاس با قم دارای منافقین بیشتری است و این منافقین می خواهند در روز عاشورا بار دیگر فتنه گری کنند.اما نباید بگزاریم چنین شود .ما کفن پوش به تهران می رویم و در آنجا شهید می دهیم تا با خون خود آنها را روسیاه کنیم.در این نوشتار که به نام جمعی از مردم و جوانان شهر قم چاپ شده بود،چنین آورده اند که "ما کفن پوش به تهران خواهیم رفت ،نه برای درگیری بلکه برای شهادت ! ما با عشق به شهادت ،ظلمت این توطئه بزرگ آنها را خواهیم شکست،ما دست بر روی هیچ کس بلند نخواهیم کرد بگذار آنها ما را بکشند،بگذار آنها رسوا شوند،ما با خون خودمان منافقان را رسوا خواهیم کرد."این عبارات،جملات معنا داری است و خبر از واقعه ای و یا سناریویی دیگر در تهران می دهد،خدا به خیر کند.

وداع با آیت الله منتظری

tabatabaie — Wed, 23 Dec 2009 15:39:18 GMT

داغم ز کوچ منتظری وز هجوم شوق بینم صف جماعت کروبیان سبز

چه سخت است وقتی که پست قبلی را در محضر آیت الله منتظری نوشتم و این پست را باید درمورد وداع با آیت الله بنویسم.خبر درگذشت او کاملا نابهنگام بود.دوشنبه گذشته ایشان در درس نهج البلاغه حضور نیافتند و علت آن را سرماخوردگی مختصر اعلام کردند.اما روز سه شنبه آیت الله در درس حاضر شدند و به شدت از سناریوی پاره کردن عکس امام انتقاد کردند.چه تلخ می اندیشیم که آیت الله دیگر در میان ما نیست و چه نیک که در اوج محبوبیتش از دنیا رفت.تشییع جنازه پر شکوه او این را بر ما معلوم می کند.محال بود که در محضرش باشی و خنده بر لبانت ننشیند.همیشه سخنی یا خاطره ای برای مزاح داشت.اما مواقعی هم بود که میدانستی آیت الله قصد مزاح گویی ندارد و چهره آیت الله حزین است و آن مواقع بود که درمی یافتی شهادت یکی از ائمه است و باید خود را برای ذکر مصیبت پس از درس اماده می کردی.اسلام او اسلامی رحمانی بود.چنان شیفته رحمت نبوی بود که این آیه را همیشه بر زبان داشت که "فبما رحمه من الله لنت لهم"علی الاغلب این آیه را از زبان او می شنیدی. روحیه نقد پذیری را در او به وضوح می توانستی در یابی و بارها داستانهای اساتید خود را نقل می کرد که آنها به شدت از مرید داشتن پرهیز می کردند.می گفت" آیت الله صدر پس از اتمام درس به شاگردانش می گفت اگر کسی سئوالی دارد بگوید.پس از اتمام درس کسی حق نداشت به بهانه سئوال کردن دور او را بگیرد و با او هم قدم شود".آیت الله منتظری این روحیه را به شدت می پسندید و بارها بر آن تاکید می کرد.می گفت این دست انسان نیست به مرور که مدح مداحان زیاد شود انسان ناخودآگاه خود را گم می کند.می گفت اوایل انقلاب نامه هایی که برای من می آمد سعی می کردم آن نامه هایی را که به من ناسزا گفته اند را حتما بخوانم .از همین نامه هاست که آدم به عیوب خود بیشتر پی می برد و می داند که مردم به چه اموری حساس هستند.

او پس از نزدیک به نود سال زندگی هنوز هم ریشه های لغات نهج البلاغه را به دقت واکاوی می کرد.قرار بود که این هفته ریشه یکی از لغات نهج البلاغه را بیشتر بررسی کند اما گویی باید آن را نزد مولایش علی تلمذ کند.روحش شاد.

چند تا از عکسهایی که از مراسم تشییع گرفتم رو اینجا قرار میدم.

آیت الله صانعی به علت ازدحام جمعیت چندین بار در گوشه و کنار جمعیت متوقف می شد.

سید هادی خامنه ای هم در جمع حضور داشت.ایشان همان روز درگذشت آیت الله منتظری هم به بیت آیت الله رفته بودند.

دکتر بابک احمدی هم در تشییع پیکر آیت الله منتظری حضور داشت.

در محضر آیت الله منتظری

tabatabaie — Wed, 16 Dec 2009 10:26:18 GMT

درسهای نهج البلاغه آیت الله منتظری امروز رنگ و بوی سیاسی داشت.آیت الله در ضمن جلسات هفتگی خود در باب کلمات قصار نهج البلاغه ،به شرح عبارت "اذا قدَرتَ علی عدوِک فاجعلِ العفوُ عنه شکرا للقدره علیه" پرداختند.در این عبارت مولا علی می فرمایند که :"اگر بر دشمنت دست یافتی ،بخشیدن او را شکرانه پیروزی قرار بده".آیت الله بر مبنای این عبارت به حوادث اخیر پرداختند و فرمودند که مولا علی هیچگاه مخالفان خود را به زندان نمی انداخت و از آنها تقاضای عفو نمی کرد.عفو یعنی اینکه بدون اینکه کسی از تو تقاضای بخشش کند او را ببخشی نه اینکه او را وادار به اعتراف کنی.آیت الله منتظری در ادامه فرمودند که مولا علی در جای جای نهج البلاغه دارند که عفو کردن باید مبنای عمل حاکمان قرار گیرد.امام در نامه ای که به مالک اشتر نوشته بارها به او هشدار می دهد که مردم ممکن است که اشتباه کنند ،تو نباید با آنها به خشونت رفتار کنی.نباید آنها را وادار به اعتراف به اشتباهشان کنی. خداوند هم به رسولش فرمود که ای محمد من قلب تو را از روی رحمتم نرم کردم تا با مردم با مهربانی رفتار کنی."فبما رحمه من الله لنت لهم".

آیت الله منتظری سپس با بیان اینکه بنای او این نیست که در درسهای خود وارد مباحث سیاسی شود اما گاهی اوقات نمی توان سکوت کرد،به مسائل اخیر سیاسی جامعه پرداختند.ایشان با اشاره به پاره شدن عکس آیت الله خمینی فرمودند:بچه ای یک عکسی را پاره کرده،شما باید این را برای تمام جهان پخش کنید؟اینگونه آبروی امام را می برید؟اینگونه می گویید که بله ما کاری کرده ایم که دیگر امام هم جایگاهی ندارد.اما امام مقبول عامه مردم است.ایشان خدمات زیادی را به اسلام کردند و البته معصوم هم نبودند و خودشان هم چنین ادعایی نداشتند.حتی مولا علی (ع) هم که ما می گوییم معصوم بودند خودشان می فرمایند که به من مشورت بدهید و این مشورت هم یک امر صوری و ظاهری نیست.

قائم مقام معزول آیت الله خمینی سپس با بیان این نکته که امام خمینی در ابتدای انقلاب شعار استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی را مطرح کردند،فرمودند که آزادی در اینجا به معنای آزادی مردم است یعنی مردم بتوانند حرفشان را بزنند نه به این معنا که دولت آزاد است هر بلایی که خواست سر مردم بیاورد.این مرجع تقلید 87 ساله با بیان اینکه امروز سر و صدایی راه انداخته اند و می خواهند از امام هم استفاده ابزاری کنند بیان کردند که امروز دارند با این اعمال خود آبروی امام را می برند.ایشان همچنین با بیان اینکه انسانهایی که قلم و جانشان همواره در راه امام و انقلاب بوده است را گرفته اند و از آنها مصاحبه می گیرند اما ما بارها گفته ایم که مصاحبه در زندان هیچ ارزش حقوقی ندارد.منتظری همچنین با انتقاد از این شعار حکومت که حفظ نظام را از اوجب واجبات می داند،بیان کردند که وجوب در اینجا یک وجوب مقدمی است،نه یک وجوب نفسی،به این معنا که ما نظامی را می خواهیم که دستورات دین را عملی سازد و اجرا کند نه اینکه تمام دستورات دین را رها کنیم برای اینکه نظام حفظ شود.آیت الله منتظری با ذکر این بیانات حاکمان را توصیه کردند که از کار اشتباه هر گاه که برگردید می تواند سود شما باشد،شما هم از این کارهای اشتباه خود بازگردید.

جهد بی توفیق روشنفکران ایرانی

tabatabaie — Mon, 14 Dec 2009 17:45:18 GMT

روشنفکران دینی معاصر بر این نکته انگشت تاکید می نهند که دین در جامعه،به جنبه فقهی آن تقلیل یافته است.عبدالکریم سروش به عنوان نماد روشنفکری دینی معاصر،کتاب فربه تر از ایدئولوژی را نگاشت تا دین را فراتر از جنبه فقهی و ایدئولوژیک آن معرفی کند.مجتهد شبستری نقدی بر قرائت رسمی از دین را به رشته تحریر در آورد تا مظلومیت دین در دنیای معاصر را در فروکاهش به فقه مداری تفسیر کند.محسن کدیور،کوشید تا عرصه فقه را پیراسته کند و روایات غیر موثق را از عرصه دین مداری بزداید.پاکسازی عرصه فقه تا بدانجا کشید که روایات مورد اعتماد از ائمه معصومین را به عدد انگشتان دست تقلیل داد.جواد طباطبایی فقه گروی را یکی از عوامل انحطاط اندیشه ایرانی می داند.وی عدم شکل گیری فلسفه سیاسی در اندیشه اسلامی را در تقلیل فلسفه به فقه تعبیر می کند.مصطفی ملکیان اما بشر جدید را به شدت فقه گریز می داند .او عمل به فرامین فقهی در دنیای معاصر را صعب و دشوار می داند.در مجموع به نظر می رسد که روشنفکران ایرانی بر تقلیل دین به فقه تاکید دارند و آنرا عامل فقر فکری اسلامی می دانند.

اما به نظر می رسد روشنفکران ایرانی نشانه و هدف اصلی را نشناخته اند.اگر امروز بر اساس مبانی فقهی عمل می شد می توانستیم به مرور از دین مصلحت اندیش عبور کرده و به دین معرفت اندیش رسید و در سودای دینداری تجربت اندیش تلاش کرد.امروز دینداری فقیهانه هم به حاشیه رانده شده و دین جدیدی جایگزین آن شده است.بر اساس این دین جدید پاره کردن عکسی می تواند گناه کبیره محسوب شود اما قتل انسانی هم می تواند عملی مباح محسوب گردد.در این دین تازه ساخته نه تنها مرجعیت عام وجود ندارد که حتی تکثر مراجع هم جای خود را به افرادی می دهد که علی رغم جایگاه مرجعیت می توانند حکم فقهی صادر کنند.فی المثل امام جمعه شیراز که به تازگی بر این مسند تکیه داده است حکم به ارتداد پاره کنندگان عکسی از آیت الله خمینی می دهد.این بر اساس دین جدید است که قابل تفسیر است و هیچ جایگاهی در فقه سنتی شیعه ندارد.در این دین تازه ساخته ،بر اساس گفته های علم الهدی امام جمعه مشهد ،ورزش بانوان حرام اعلام می شود و یا دید و بازدید ایام نوروز هم کراهت پیدا می کند چرا که ممکن است باعث اختلاط زنان و مردان شود.

به نظر می رسد در ایده های روشنفکران معاصر تنها نظر مصطفی ملکیان به واقع نزدیکتر است.چرا که حاکمیت فکری ایران ،امروز هم فقه گریز شده است و به سمت دین خود ساخته ای تمایل پیدا کرده است.این دین جدید روشنفکران جدیدی را می طلبد.

فرقه ای تندرو در اسلام

tabatabaie — Sun, 13 Dec 2009 10:37:18 GMT

برنارد لوئیس،نویسنده انگلیسی تحقیقات گسترده ای در باب دنیای اسلام انجام داده است.وی در یکی از بررسیهای خود،از فرقه ای نام می برد که در آن،پسران جوانی را تربیت می کنند که اطاعت محض از رئیس قوم وظیفه آنهاست.آنها یاد می گیرند که از رهبر و پیر قوم خویش اطاعت تام نمایند و کلیه اوامر او را بدون چون و چرا اجرا کنند. در مقابل،رئیس که تسلط کامل بر همه خدایان زنده و موجود دارد،لذت زندگی در بهشت را به آنان عطا می کند .این افراد به یقین باور دارند که کوچکترین مقاومت و چون و چرا در برابر فرامین رئیس آنها را از بهشت و رستگاری محروم خواهد کرد.

از زمانی که این اطفال به داخل قلعه برده می شوند ،جز معلمان و مربیان خود هیچکس را نمی بینند تا آن زمان که به حضور رهبر احضار شوند و فرمان قتل کسی را دریافت دارند.هنگامی که به حضور رهبر خود می رسند از آنان سئوال می کند که آیا حاضر به اطاعت فرامین وی برای دستیابی به بهشت موعود هستید؟در این زمان طبق فرامینی که این جوانان قبلا دریافت کرده اند بدون هیچ تردیدی خود را به پای او می اندازند و یک صدا و با اشتیاق اعلام می دارند که دعوت و فرمان رهبر را در انجام دادن هر ماموریتی قبول دارند.در این هنگام امیر به هر یک خنجری طلایی می دهد و آنان را برای قتل و اعدام هر سردار مورد نظرش اعزم می دارد.

این تحقیق برنالد لوئیس تحت عنوان "حشاشین فرقه ای تندرو در اسلام" به فارسی هم ترجمه شده است.کتابی خواندنی است.

برای فرامرز پایور

tabatabaie — Wed, 09 Dec 2009 21:28:18 GMT

دعواهای سیاسی جامعه روز به روز بیشتر می شود .پایان اعتراضی برابر است با آغاز برنامه ریزی برای اعتراضی دیگر.اما در آن سو انواع بی احترامیها و پرده دریها که با عناوینی مقدس استعمال می شود و هم شخصیت جامعه را به سخره می گیرد و هم آخرین ضربه های کاری خود را بر دین وارد می کند.

از حسین شریعتمداری که امروز در سرمقاله خود بار دیگر بر مهدی کروبی تاخته بود و این بار از تعبیری وقیحانه تر بهره برده بود تا صفار هرندی که طرفداران جنبش سبز را به همراهی با هم جنس گرایان متهم کرده بود.دیگر شنیدن این تعابیر چندان برایمان ملال آور نیست.فقر اخلاقی و فرهنگی به اوج خود رسیده است.روح فسرده جامعه روز به روز تحلیل می رود و دیگر نه مسیحا نفسی است که دم روحانی خود را بر کالبد محتضر جامعه بدمد و نه سلیمان سیرتی که سرور آفرین باشد.

در این دوران بی اخلاقی و بی فرهنگی ،خبر در گذشت فرامرز پایور اما بر حزن فرهنگ دوستان افزود.تنها امیدی که در این دوران محنت می توان داشت نفس رحمانی است که از وجود این بزرگان به مشام می رسید.اما

او نیز گذشت از این گذر گاه وان کیست که نگذرد از این راه

پایور از شاگردان ابوالحسن صبا بود که درس استاد را به نیکی آموخته بود و بداهه نوازی در سنتور را به شکلی نظام مند، مبدل به نت کرد.خداوندگار سنتور ایران شاید می دانست که سالهای پایانی را در خلوت خود سپری خواهد کرد که نوای دلنشین "خلوت گزیده" را خلق کرد و استاد شجریان بر آن خواند که خلوت گزیده را به تماشا چه حاجت است.

ویژگی بارز پایور نظام مندی و حرکت بر موازین اصول موسیقی بود.او تمامی داشته های اساتید گذشته را تنظیم کرد و در کتب خود آن را سامان داد.کتاب "دستور سنتور" او اینک به عنوان پر فروش ترین کتاب در عرصه آموزش موسیقی ایران شناخته شده است.طعنه ای نیز در میان موسیقی دانان رایج است که تا جایی بی برنامگی و بی نظمی می بینند می گویند :این موسیقی یک پایور می خواهد.

به نظر می رسد که جامعه کنونی ما هم نیاز به یک پایور دارد.

برای شکرانه اتحاد

tabatabaie — Tue, 01 Dec 2009 12:43:18 GMT

ماکس شلر کتابی دارد تحت عنوان "کین توزی". این کتاب در باب موارد عدیده ای سخن می گوید که کینه ورزی در رفتار انسان بروز می کند.در قسمتی از کتاب در باب کینه ورزی سیاسی هم سخنی گفته است.به این مضمون که گروههای سیاسی که در قدرت حضور ندارند، بر خلاف ظاهر امر،تمایل دارند که مطالباتشان برآورده نشود تا بتوانند خصلت کینه ورزی خود را نسبت به جریان حاکم بیشتر عملی سازند.بر اساس این سخن شلر،توصیه ای که به جریان مغلوب انتخاباتی کشورمان می توان کرد این است که از باب کینه توزی در مقابل جریان حاکم بر نیایند و محاسن عدیده دولت و مجلس را روزانه در نظر آورند تا به مرور این خصلت کینه جویانه رخت بربندد و مهر ورزی که شعار جریان حاکم است ، بر جامعه حاکم گردد.

فی المثل علی لاریجانی امروز جلسه "شکرانه اتحاد" را در مجلس برپا کرد.معمولا طرحهایی که حول مفهوم اتحاد برگزار می شد،با چنین بار ارزشی گرانی همراه نبود و مثلا از وحدت شیعه و سنی سخن می گفتند و بر آن بودند که طی جلساتی که برگزار می شود ،قرابت و وحدتی نیز حاصل شود.اما این بار قبل از تشکیل جلسه بنا بوده است که به پاس این وحدت میمون و مبارک سجده شکر به جای آورند. این یکی از محسنات علی لاریجانی است.او توانست با این کارِ خود اختلافات کثیری که میان مهدوی کنی و احمد جنتی وجود داشت را برطرف کند.و یا اختلاف هایی که عسکر اولادی مسلمان و باهنر داشتند را ختم به خیر کرد.سردار نقدی هم که اختلافات دراز دامنی با پور محمدی داشت در این جلسه بر طرف شد.حداد عادل هم که به علت عدم ریاستش قدری دلخوری از اصولگرایان داشت با این جلسه گونه هایش شکفت و غم از دل به در کرد.

البته خصلت فیلسوف منشانه لاریجانی باعث شده وقتی که از تعبیری استفاده می کند نیز به معنای تام کلمه نظر داشته باشد.او امروز از اخوت و برادی میان سران کشور سخن گفت.اخوت در نظر لاریجانی باید به معنای واقعی کلمه مراد شده باشد چون حقیقتا این رابطه میان او و رئیس قوه قضائیه هم برقرار است.پس علی لاریجانی هم دارای محاسن عدیده ای است و نمی توان از باب کینه توزی، او را مورد عتاب قرار داد.

و یا رئیس جمهور محترم که معمولا مورد نقد زیادی هم قرار می گیرد.چه کسی تا به حال این صفت پسندیده ی ایشان را متذکّر شده است که با حضور ایشان بر مسند ریاست،دانش جغرافیای ایرانیان در حد اعلایی قرار گرفت.چه کسی می دانست که کشوری به نام جزایر قمر (یا جزایر کومور)هم وجود دارد؟الان هم بسیاری از کشورها و حتی سران آنها از وجود چنین کشوری اطلاع ندارند.اما ما ایرانیان به خوبی نسبت به وجود چنین کشوری واقف گشته ایم و بعضا ویژگیهای آن سرزمین را می دانیم.

این مطلب تنها برای توصیه ای بود که ماکس شلر کرده بود.محاسن دولت و مجلس بسیار عدیده است و در این مختصر نمی گنجد.

تسبیح پوسیده آیت الله

tabatabaie — Sun, 29 Nov 2009 12:16:18 GMT

چند هفته ای است که آیت الله منتظری تدریس نهج البلاغه را از سر گرفته اند.گویا نوارهای تدریس گذشته ایشان از نهج البلاغه ،پس از حصر خانگی مفقود شده است.هفته گذشته ایشان در حین درس، خاطره ای را از "شیخ مهدی حجازی" نقل می کردند به این مضمون که:"روزی در خدمت استاد حجازی ،معالم را می خواندیم.درس آن روزمان بر سر این مسئله بود که احادیثی که از جانب فقها نقل می شود برای خود فقها حجت است و لزومی ندارد که رای آن فقیه را قبول داشته باشیم .اتفاقا بعد از اتمام درس،بنده سئوالی از استاد داشتم در مورد ختم انعام و در مورد سندیت آن پرسیدم.ایشان فرمودند که علامه مجلسی این مسئله را پذیرفته است و آنرا صحیح دانسته پس ما هم می پذیریم.من به ایشان عرض کردم که خوب سندیت این مطلب برای علامه مجلسی روشن است اما لزومی ندارد که ما نیز بپذیریم.ایشان عصبانی شد که به علامه مجلسی ایراد می گیری؟ و تسبیحش را به سمت من پرت کرد،به گونه ای که تسبیح پاره شد و ما تا مدتی به دنبال دانه های تسبیح می گشتیم".

این خاطره ی آیت الله پرده از نکته مهمی بر می داشت و آن اینکه عقلانیت از فقاهت رخت بر بسته است.فقیهان عقل را به عنوان یکی از منابع اربعه فقهی نام می برند اما در استنباطهای خود آنرا در پستوی نقل گرایی نهفته اند و بر گره های ناگشوده زمان چندان التفاتی نمی کنند.چندی پیش حجه الاسلام نجفی در مناظره ای که با داوود فیرحی در باب تروریسم داشت نیز بر این نکته تاکید می ورزید که کار فقیه آن است که از منابع کتاب و سنت احکام فقهی را استنباط کند و نظر به رخدادهایی که می تواند او را تحت تاثیر قرار دهد نمی کند.به نظر می رسد این آفت، مدتهاست دامان فقه را گرفته است و اگر در دوران ما قبل مدرن به دلیل معرفت قلیل زمانه و تعلق آن به خواص،پوشیده مانده بود اما امروز به دلیل رشد آگاهی و فربهی عقلانی بشر ،تردامنی فقاهت نیز بر آفتاب افکنده شده است.

حتی اگر همنوا با مصطفی ملکیان نباشیم که بشر جدید فقه گریز شده است و یا همچون داریوش شایگان، آخرین ذخیره معنویت عظیم آسیا را در هند و مکاتب نو پا و فراگیر معنوی معاصرجستجو نکنیم ،لااقل در می یابیم که فقه امروزین ما نیز گرهی از کار فرو بسته جهان جدید نمی گشاید.اما فقهای حوزه نشین همچنان بر استنباط احکام شرعی فرعی از ادله تفصیلی مجاهدتهای هفتاد ساله می ورزند،چرا که موظف به استنباط احکامند و نه عملی بودن آن.عبدالکریم سروش در نامه ای که به آیت الله منتظری نوشته بود،تنها خرسند از آن بود که آیت الله تصدیق به این دارند که به عالم جدیدی پانهاده ایم.شاید همین میزان برای سروش غنیمتی بود تا از این نگرش آیت الله خرسند گردد و او را مورد مکرمت قرار دهد اما گویی سروش نمی دانست که پذیرش جهان جدید کمترین اثری در آرای فقیهانه آیت الله ننهاده است.آیت الله منتظری که به عنوان مرجعیتی روشن نگر از او یاد می شود،هنوز هم بر قطع دست دزد با برآمدن شرایط آن حکم می کند،هنوز هم شرایط هفت گانه ای را بیان می کند که در صورت حصول آن ،عقد نکاح باطل خواهد شد_شرایطی که کمتر مقبول بشر جدید قرار می گیرد_ و صدها مورد دگر که با واقعیات امروزین سازش ناپذیر می نمایند.

سخن فقهای امروزین ما مصداق آن گفتار "نیچه" گشته است که "اگر واقعیات با تئوریهای من همخوانی ندارند،پس بدا به حال واقعیات" .اگر چندی پیش مجتهد شبستری حکم کرده بود که فقه سیاسی بستر عقلانی خود را از دست داده است،امروز باید پذیرفت که اساسا فقاهت ربط چندانی با واقعیت و عقلانیت ندارد.کدام یک از فقهای ما است که بحث هرمنوتیک دینی را در آراء خود لحاظ کند؟کدامیک قبض و بسط معرفت دینی را در آراء فقهی خود جدی گرفته است؟کدامیک به این نکته اذعان دارد که بدیهیات دوران گذشته از بداهت به در آمده اند و قاعده ها استثنا شده اند؟

پاره دوزیهایی که بعضا از جانب روشنفکران ما نیز دیده می شود به نظر جهد بی توفیقی می آید.مرغ نیم بسمل اصلاح طلبان،سعید حجاریان صغری و کبراهایی را برشمرده بود تا فقه آیت الله خمینی را "فقه المصلحه" بنامد وآنرا برتر از "فقه جواهری" بداند و بر اجتهاد فقهی او مهر تایید نهد_سخنی که حتی مورد تایید خود آیت الله نیست و در کتاب ولایت فقیه خود اعلام می دارد که فقه ما فقه جواهری است_اما حتی فقه المصلحه ای که او مطرح می کند نیز برآن است که بالاجبار جامه سنتی خود را بر تن بشر جدید بپوشاند.امروز بار دیگر جامعه مدرسین نیز بر آن است تا روحانیون دیگری را بر مراجع مورد تایید خود بیفزاید اما این مجاهدتها نیز چونان آب در هاون کوفتنی می نماید.

شاید آن روز که آیت الله منتظری مدت مدیدی را در پی دانه های تسبیح فرسوده استاد می گشت، قدری درنگ می کرد و قلم خود را به استاد هدیه می داد وظیفه علمی خود را عملی تر کرده بود.

خیال حوصله بحر می پزد هیهات ....

tabatabaie — Sun, 08 Nov 2009 13:37:18 GMT

قوه خیال در حسین شریعتمداری به فربهی کامل رسیده است.سر مقاله های او در کیهان این نکته را بر ما روشن می کند.افسانه پردازیهای او خبر از ارتقاء او به عالم کبیر خیال می دهد_عرصه ای که هیچ محدودیتی بر نمی تابد

زمانی که اکبر گنجی اعتصاب غذا کرده و در بیمارستان بستری بود،شریعتمداری بر اساس تخیلات پرورش یافته خود،از واقعه ای حکایت می کرد که طی آن شیرین عبادی از پشت بام بیمارستان و از راه دریچه وارد اتاق گنجی شده و او را ترغیب به اعتصاب غذا کرده بود.این کیهان نشینِ کیهان نویس در ایام انتخابات نیز بار دیگر از عالم خیال خویش تحفه ای به ارمغان آورده بود.او سید محمد خاتمی را نهیب داده بود که مبادا نامزد انتخابات شود،چرا که اصلاح طلبان سرنوشت "بی نظیر بوتو" را برای وی پیاده می کنند و او را ترور خواهند کرد.تخیلات شریعتمداری تار و پود نوشتارهای وی را در بر می گیرد.طبق همین اصل بود که او افتخار کسب بهترین نویسنده منتقد دولت را از دستان هم فکر خود در راس حاکمیت یافت.

سخنان شریعتمداری اما چندان بی پشتوانه نیست.خیال پردازی سکه رایج تفکرات ایرانی را شامل می شده است.فیلسوفان اسلامی برای قوه خیال جایگاه عظمایی را در نظر می آوردند تا جایی که صدرالمتالهین،معاد جسمانی که یکی از مباحث کلیدی فلسفه اسلامی است را با توسل به عالم خیال اثبات می کند.دانشجویان فلسفه نیز بحث از عالم خیال را بسیار جدی گرفته اند و پایان نامه های زیادی را در این باب نگاشته اند.معمولا افسانه های جوامع غربی برای بیداری و تحرک و پویایی بیشتر،طرح می شود.اما این خیال پردازیها و افسانه سراییها به تعبیر ابوالفضل بیهقی در ایرانیان برای در خواب کردن بود و نه تاریخ بیداری .جواد طباطبایی این خیال اندیشی ایرانیان را یکی از عوامل انحطاط اندیشه ایرانی می داند.او می گوید خیال اندیشی مزمن ایرانیان ،آنان را از واقعیتها و مناسبات اجتماعی به خیالی از آن مناسبات سوق داده است.علی شریعتی نیز بارها بیان می کرد که ما یا در حسرت گذشته ایم و یا به امید آینده.و این سخن به خیال اندیشی بیشتر ایرانیان حکم می کرد.اساسا جامعه ما نیز آنقدر که با تخیلات خویش سرمستند،با واقعیت چندان میانه ای ندارند.شاید به نتیجه نرسیدن جهد صد ساله ایرانیان در راه دست یابی به مشروطه نیز ریشه در این خصلت ایرانیان داشته باشد.

دانش فقه ما که تمامی علوم امروزین جامعه را تحت تاثیر خود قرار داده است نیز از خیال پردازی به دور نمانده است.آیت الله بروجردی در باب این دانش گفته بود که فقیه هیچ نظری به کشف و اکتشاف واقعیات ندارد.بلکه تنها در پی آن است که حجت های فقهی و اصولی را از بطن روایات استنباط کند.این سخن آیت الله پرده از سخن مهمی می گشود و آن اینکه دانش فقه نیز با خیال پردازی و عدم التفات به واقعیت گره خورده است.

تصور می کنم تا این رویکرد خیال پردازانه از اندیشه جامعه فکری ما رخت بر نبندد،دست یابی به دستاوردهای جامعه جدید عمل سهلی نباشد.حسین شریعتمداری اما در این وادی به یک الگو بدل شده است.تحقیقات علمی که در باب عالم خیال صورت می گیرد باید عطف عنانی هم به این مصداق تام داشته باشند.